Crna Gora se nalazi na Balkanskom poluostrvu, u samom srcu Evrope. Iako pokriva samo oko 14.000 km2 i ima tek oko 630.000 stanovnika, njen doprinos Svjetskoj kulturnoj baštini je impresivan u odnosu na njenu veličinu. Crna Gora se graniči sa Italijom (na Jadranu), Srbijom i Kosovom (na istoku), Bosnom i Hercegovinom (na sjeveru), Albanijom (na jugu) i Hrvatskom (na zapadu). Dužina granica je 614 km, a dužina obale 293 km.  Ima dva međunarodna aerodroma, u Podgorici i Tivtu, luke Bar, Kotor, Zeleniku i Tivat, trajekt liniju na relacijama Bar-Bari-Bar i Bar-Ancona-Bar, kao i željezničku prugu Bar-Podgorica-Beograd-Budimpešta.

Od obnove nezavisnosti 2006. godine, Crna Gora je napravila ozbiljan iskorak u svom društveno ekonomskom razvoju, učvrstila poziciju ekonomski najrazvijenije zemlje Zapadnog Balkana i pokazala da je bezbjedna, politički stabilna i ekonomski održiva država, koja ima potencijal da brzo raste. Bezbjednost i prosperitet Crne Gore stvorili su preduslove za buduću integraciju u Evropsku uniju (EU) i Sjeverno-atlantski savez (NATO), a u martu 2012. godine zemlja je postala punopravna članica Svjetske trgovinske organizacije (STO).

Tokom posljednjih deset godina, Crna Gora je zabilježila značajan ekonomski progres mjeren: realnim rastom BDP od 3,2% prosječno godišnje; realnim povećanjem prosječne zarade za 33%; povećanjem penzije od oko 100%; rastom broja zaposlenih za oko 46.000. Prema Indeksu razvoja po mjeri čovjeka, koji objavljuje UNDP kao jedan od najvažnijih pokazatelja kvaliteta života, Crna Gora je u 2014. godini bila na 51. mjestu među 187 rangiranih država, i spada u kategoriju zemalja sa visokom vrijednošću tog indeksa. Poređenja radi, po većini prethodno navedenih pokazatelja, Crna Gora je bolje rangirana od svih država regiona, osim Hrvatske, kao i od nekih članica EU.

Crna Gora je u prethodne četiri godine očuvala makroekonomsku stabilnost i izašla iz recesije koja je karakterisala 2012. godinu. Ostvaren je prosječan godišnji ekonomski rast od oko 3%. Ukupan broj zaposlenih u posljednjih četiri godine povećan je za oko 28.000. Strane direktne investicije u periodu 2013.-2015. iznosile su 1,3 milijarde €, ili oko 13% BDP na godišnjem nivou. Povećane su prosječne zarade i penzije, i najviše su u regionu. Povećani su prihodi državnog budžeta za 19% u 2015. u odnosu na 2012. godinu.  Istovremeno, započet je i nastavljen veliki broj krupnih razvojnih projekata važnih za ekonomski razvoj, koji su doveli do rasta rashoda kapitalnog budžeta. Ublažena je eksterna ekonomska neravnoteža smanjenjem deficita tekućeg računa platnog bilansa na oko 13,3% BDP u 2015. godini.

U uslovima svjetske ekonomske krize, programi eliminisanja barijera za razvoj novih investicionih projekata i stvaranje povoljnijeg poslovnog okruženja postali su imperativ. U tom pogledu, poslovni ambijent u Crnoj Gori je, usvajanjem novih zakona usklađenih sa EU regulativom i sprovođenjem institucionalne reforme u fiskalnom sistemu i finansijskom sektoru, značajno poboljšan.

Model ekonomskog rasta u narednom periodu neće se mijenjati i zasnivaće se najvećim dijelom na stranim direktnim investicijama. Potencijal za rast ekonomije je u sektorima turizma, energetike, poljoprivrede i industrije, koji su identifikovani kao strateški prioriteti razvoja Crne Gore. Stoga će fokus ekonomske politike biti na povećanju konkurentnosti ekonomije, uz primjenu strukturnih reformi i razvoj infrastrukture, a u cilju stvaranja uslova za rast domaćih i stranih investicija. Pri tome, akcenat je na održivom rastu, koji u osnovi sadrži fiskalnu održivost i usklađen je sa agendom EU.

Investiciona ulaganja i projekcije

U 2015. godini strane direktne investicije su iznosile 757,4 miliona €. Pored navedenog, projekcije ukupnih planiranih ulaganja po godinama iznose 610 miliona € u 2016. godini, 961,3 miliona € u 2017. godini i 1,010,6 miliona € u 2018. godini.

Očekuje se da će u narednom periodu jaka investiciona aktivnost u sektorima saobraćaja, turizma, energetike i poljoprivrede podići vrijednost kapitala, što će uticati na rast potencijalnih stopa ekonomske aktivnosti. U srednjeročnom periodu, od 2015. do 2018. godine, očekuje se prosječan godišnji rast BDP‐a od 3,6%, kao rezultat snažnog investicionog ciklusa, sa investicijama u infrastrukturu (izgradnja dionice autoputa Bar‐ Boljare, od Smokovca do Mateševa vrijedna 20% BDP‐a) i najavljenim investicionim aktivnostima u energetici, turizmu i poljoprivredi. Najavljene su značajne investicije i u turizmu, u vrijednosti od najmanje 30% BDP‐a, energetici, industriji i poljoprivredi.

I pored visoke osnove za poređenje iz 2015. godine, turistički prihodi će rasti u srednjeročnom periodu po stopi od 7,1%, kao posljedica širenja turističke ponude i povećanja broja turista sa višim standardom. Ovakav rast posljedica je kvalitativne promjene na strani ponude kroz najavljenu izgradnju hotela najviše kategorije.

Planirana ulaganja u infrastrukturu koja se odnose na izgradnju dionice autoputa, kao i rekonstrukcija i ulaganje u lokalnu putnu infrastrukturu, doprinijeće otklanjanju prepreka za rast i valorizaciju potencijala crnogorske ekonomije.

U cilju jačanja konkurentnosti, odnosno privlačenja stranih direktnih investicija, realizovan je niz aktivnosti: donešena je Uredba o biznis zonama i proglašeno je devet biznis zona od lokalnog značaja (u Kolašinu, Beranama, Nikšiću, Bijelom Polju, Podgorici, Cetinju, Mojkovcu, Ulcinju i Rožajama); donešena je Uredba o podsticaju direktnih investicija; kao programi državne pomoći realizuju se Program podsticanja razvoja klastera i Program povećanja regionalne i lokalne konkurentnosti kroz usaglašavanje sa zahtjevima međunarodnih standarda poslovanja za period 2014.‐2016. godine; izvršene su izmjene i dopune Zakona o stranim investicijama (Sl. list Crne Gore”, br. 18 od 1. aprila 2011, 45/14),  čime je investicioni ambijent znatno unaprijeđen.

Tretman stranih investitora

Stranom investitoru je omogućeno da investira u bilo koju oblast industrije i slobodno prenosi  finansijska sredstva, imovinu i ostala dobra, uključujući dobiti i dividende. Strani investitori uživaju nacionalni tretman, što znači da imaju isti status kao i domaći investitori.

Strani investitor može biti strano pravno ili fizičko lice sa sjedištem u inostranstvu, privredno društvo u kojem je učešće stranog kapitala veće od 25%, crnogorski državljanin sa prebivalištem, odnosno boravištem u inostranstvu dužim od godinu dana i privredno društvo koje je strano lice osnovalo u Crnoj Gori.

Strana investicija se može ostvariti kroz:

  • osnivanje nove kompanije (samostalno ili sa drugim investitorima);
  • investiranje u postojeće kompanije;
  • osnivanje ogranka strane kompanije;
  • kupovinu kompanije.

 

Vizni režim za strane državljane

Imaoci putnih isprava sa važećom Šengen vizom, važećom vizom Sjedinjenih Američkih Država, Ujedinjenog Kraljevstva Velike Britanije i Sjeverne Irske i Republike Irske ili dozvolom boravka u tim zemljama mogu ulaziti i boraviti, odnosno prelaziti preko teritorije Crne Gore do 30 dana, a najduže do isteka vize, ako je vrijeme važenja te vize kraće od 30 dana.

Imaoci putnih isprava izdatih od strane država članica Evropske unije, Sjedinjenih Američkih Država, Kraljevine Norveške, Republike Islanda, Švajcarske Konfederacije, Kanade, Državne zajednice Australije, Novog Zelanda i Japana, na osnovu Konvencije o pravnom položaju izbjeglica iz 1951. godine ili Konvencije o pravnom položaju lica bez državljanstva iz 1954. godine, kao i putnih isprava za strance, mogu ulaziti, prelaziti preko teritorije i boraviti u Crnoj Gori do 30 dana bez vize.

Samo posjedovanje vize nije i garancija ulaska u Crnu Goru, već moraju biti ispunjeni i ostali uslovi za ulazak i boravak stranaca u Crnoj Gori propisani Zakonom o strancima, “Službeni list CG”, br. 56/14, 28/15 i 16/16.

Vizni režim između Crne Gore i drugih država regulisan je Uredbom o viznom režimu, „Službeni list CG“, br. 35/16.

Viza ne predstavlja odobrenje za rad u Crnoj Gori. Lice koje namjerava da radi u Crnoj Gori mora dobiti odobrenje privremenog boravka radi zapošljavanja ili sezonskog rada, a na osnovu prethodno izdate radne dozvole.

Kupovina nepokretnosti

Stranci u Crnoj Gori imaju pravo kupovine nepokretnosti pod uslovima pod kojima to čine i domaća lica, uz priloženi identifikacioni dokument. U ovom dijelu bitno je istaći da, shodno Zakonu o svojinsko-pravnim odnosima, stranac u svom posjedu ne može imati prirodna bogatstva, dobra u opštoj upotrebi, poljoprivredno zemljište, šume i šumsko zemljište, spomenik kulture od izuzetnog i posebnog značaja, nepokretnost u kopneno-pograničnom području u dubini od jednog kilometra i ostrvo, nepokretnost koja se nalazi na području koje je radi zaštite interesa i bezbjednosti zemlje zakonom proglašeno područjem na kome strano lice ne može imati pravo svojine.

Izuzetno, strano lice može steći i pravo svojine na poljoprivrednom zemljištu, šumama i šumskom zemljištu površine do 5.000 m2 samo ako je predmet ugovora o otuđenju (kupoprodaja, poklon, razmjena i dr.) stambena zgrada koja se nalazi na tom zemljištu.

Strano lice može imati pravo dugoročnog zakupa, koncesije, Ugovora o gradnji (BOT) i drugih aranžmana privatno-javnog partnerstva, na prethodno pomenutim nepokretnostima.

Strana lica mogu pravnim poslom prenositi pravo svojine na domaće lice, kao i na strano lice koje može sticati pravo svojine.

Fiskalna politika

Od uvođenja eura, 2002. godine, jedan od instrumenata ekonomske politike Crne Gore je fiskalna politika, koja se bazira na principima konkurentnosti, predvidljivosti i konzistentnosti.

Fiskalni okvir za srednji rok bazira se na makroekonomskom scenariju rasta i reformama u svim oblastima sistema, prije svega, sprovedenih i planiranih izmjena u fiskalnom regulatornom okviru, koji obuhvata: a) Opšte mjere koje se odnose na: − nastavak intenzivne borbe protiv sive ekonomije, sa fokusom na tržište rada i tržište akciznih proizvoda; − ukidanje prakse ,,penzionisanje pod povoljnijim uslovima“ b) Mjere koje se odnose na prihodnu stranu budžeta: − opšta stopa poreza na dodatu vrijednost će i u narednom periodu iznositi 19%, a poreske stope (0% i 7%) za određene proizvode ostaju na istom nivou; postepeno povećanje akcize na cigarete, u skladu sa akciznim kalendaraom; − uveden je porez na kafu i dobitke od igara na sreću.

I u narednom periodu, upravljanje državnim budžetom počivaće na odgovornom trošenju budžetskih sredstava. Javni dug je u fokusu fiskalne politike, uz uvažavanje potrebe finansiranja kapitalnih/infrastrukturnih projekata koji, u fazi izgradnje, generišu značajnu investicionu potrošnju, sa multiplikativnim efektima na ukupnu ekonomiju. U dužem roku, realizacija ovih investicija rezultiraće povećanjem ukupnog privrednog rasta i ravnomjernijem razvoju zemlje. Kapitalne investicije mogu, na srednji rok, nepovoljno uticati na fiskalne indikatore ali, dugoročno posmatrano, doprinose efikasnijoj valorizaciji domaćih resursa, jačanju konkurentnosti ekonomije, ubrzanijem privrednom rastu, povećanju zaposlenosti, porastu prihoda, smanjenju učešća javnog duga u BDP‐u a, u krajnjoj instanci, povećanju životnog standarda stanovništva.

U cilju potpunije valorizacije značajnih resursa, odnosno privlačenja potencijalnih investitora za nova ulaganja, u okviru reforme poreske politike, uvedeni su fiskalni podsticaji, koji se odnose na investicije za sljedeće sektore: visoki turizam‐hoteli sa 5 i više zvjezdica; proizvodnja prehrambenih proizvoda, osim primarne poljoprivredne proizvodnje i kapitalne investicije u sektoru energetike. Ulaganjem u ove sektore, investitori ostvaruju pravo na oslobađenje od plaćanja PDV-a, komunalija, naknada i taksi.

S ciljem eliminisanja biznis barijera i stimulisanja elitnog turizma, Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o porezu na nepokretnosti data je mogućnost jedinicama lokalne samouprave da za ugostiteljski objekat koji se nalazi u zoni prioritetnog turističkog lokaliteta, sa 3*** i ispod 3***, može utvrditi uvećana poreska stopa u odnosu na opštu poresku stopu, u visini od 2% do 5,5% tržišne vrijednosti nepokretnosti, zavisno od kategorije ugostiteljskog objekta, a za ugostiteljski objekat koji je u funkciji 12 mjeseci u godini, poreska stopa može se umanjiti u odnosu na opštu poresku stopu, i to za ugostiteljski objekat kategorije 4**** do 30%, a za ugostiteljski objekat kategorije preko 4**** do 70%.

Takođe, Zakonom o porezu na dodatu vrijednost investitori hotela sa 5 i više zvjezdica oslobađaju se PDV-a prilikom isporuke proizvoda i usluga za gradnju i opremanje ugostiteljskog objekta kategorije 5***** i više zvjezdica, energetskog objekta za proizvodnju električne energije instalisane snage veće od 10 MW i kapaciteta za proizvodnju prehrambenih proizvoda razvrstanih u okviru sektora C grupa 10 Zakona o klasifikaciji djelatnosti (“Službeni list CG”, broj 18/11), čija investiciona vrijednost prelazi 500.000 €.

Poreski sistem

Poreski sistem u Crnoj Gori čine:

  • Porez na dobit pravnih lica;
  • Porez na dohodak fizičkih lica;
  • Porez na dodatu vrijednost (PDV);
  • Porez na promet nepokretnosti;
  • Doprinosi za socijalno osiguranje;
  • Akcize;
  • Takse;
  • Carine.

 

Poreski sistem za strane investitore je isti kao i za domaće privredne subjekte.

Porez na dobit iznosi 9 %, dok je stopa poreza na dohodak fizičkih lica 9%, odnosno 11% za lična mjesečna primanja iznad 720 € u bruto iznosu. Privredni subjekat koji ostvaruje poslovanje u Crnoj Gori ima mogućnost da, uz prethodno plaćeni porez na dobit, na kraju godine prenese sredstva na svoj račun u inostranstvu.

U primjeni su dvije pozitivne poreske stope poreza na dodatu vrijednost (PDV) i to standardna stopa od 19% i snižena stopa od 7% za: osnovne proizvode za ljudsku ishranu (mlijeko, hljeb, mast, ulje i šećer), ljekove i određena medicinska sredstva, knjige, udžbenike i nastavna sredstva, vodu za piće, stočnu hranu, đubriva i priplodnu stoku, sredstva za zaštitu bilja i sadni materijal, kao i određene vrste usluga: usluge smještaja, javnog prevoza putnika, javne higijene, pogrebne usluge, autorska prava i usluge iz oblasti obrazovanja, književnosti i umjetnosti, usluge upotrebe sportskih objekata u neprofitabilne svrhe, autorska prava iz oblasti nauke i umjetničkih predmeta, zbirki i antikviteta i neke od usluga koje se naplaćuju putem ulaznica za određene kulturne i sportske priredbe.

Nulta stopa se primjenjuje za: izvozne transakcije i isporuke ljekova i medicinskih sredstava koji se finansiraju iz sredstava Fonda za zdravstveno osiguranje.

Stopa poreza na promet nepokretnosti je proporcionalna i iznosi 3% od poreske osnovice.

Obavezno socijalno osiguranje u Crnoj Gori plaćaju zaposleni, poslodavci, preduzetnici i poljoprivrednici koji nijesu obveznici doprinosa za slučaj nezaposlenosti.

Doprinosi za obavezno socijalno osiguranje su:

  • doprinos za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje;
  • doprinos za obavezno zdravstveno osiguranje;
  • doprinos za osiguranje od nezaposlenosti.

Stope doprinosa su različite zavisno od kategorije obveznika, a definisane su Zakonom o doprinosima za obavezno socijalno osiguranje.

Zakonom o akcizama uređen je sistem i uvedena obaveza plaćanja akciza za pojedinačna dobra i usluge koji se na teritoriji Crne Gore stavljaju u slobodan promet.

Tri tipa akciznih proizvoda u Crnoj Gori su:

  • alkohol i alkoholna pića;
  • duvanski proizvodi;
  • mineralna ulja, njihovi derivati i supstituti

Obveznik akcize sam obračunava akcizu za kalendarski mjesec.

Vrste taksi u Crnoj Gori koje je investitor u obavezi da plaća su:

  • administrativne takse;
  • sudske takse;
  • komunalne takse;
  • registracione takse;
  • boravišne takse.

Osnovu carinskog sistema u Crnoj Gori čini Zakon o carinskoj tarifi i Carinski zakon. Carinjenje robe, prema ovom zakonu, obuhvata prijem uvozne carinske deklaracije, pregled robe i svrstavanje prema Carinskoj tarifi i drugim tarifama, utvrđivanje carinske osnovice, iznosa carine i drugih uvoznih dažbina koje terete robu, naplata utvrđenih iznosa carine i drugih uvoznih dažbina.

Shodno zakonu, investitor može steći pravo na oslobađanje carine u slučajevima kada se investira u  hotele sa pet i više zvjezdica, energetske objekte i prerađivačke kapacitete.

Povraćaj poreza na dodatu vrijednost (PDV)

U slučaju da je iznos poreske obaveze (izlazni porez) u poreskom periodu manji od iznosa ulaznog poreza na dodatu vrijednost, koji poreski obveznik može odbiti u istom poreskom periodu, razlika mu se priznaje kao poreski kredit za naredni poreski period, odnosno na zahtjev vraća se u roku od 60 dana od dana podnošenja prijave za obračun poreza na dodatu vrijednost.

Poreskom obvezniku koji pretežno izvozi proizvode i poreskom obvezniku koji u više od tri uzastopna obračuna PDV-a iskazuje višak ulaznog PDV-a, razlika PDV-a vraća se u roku od 30 dana od dana podnošenja prijave za obračun PDV-a.

Ukoliko je poreskom obvezniku istekao rok za plaćanje drugih poreza, razlika po osnovu poreza na dodatu vrijednost mu se umanjuje za iznos poreskog duga.

Međunarodni sporazumi

Investitorima koji se odluče da posluju u Crnoj Gori, zahvaljujući potpisanim bilateralnim sporazumima, omogućen je neometan izvoz proizvoda na tržište od preko 800 miliona ljudi.

·         Sporazumi o slobodnoj trgovini

Crna Gora je pristupila Centralnoevropskom sporazumu o slobodnoj trgovini (CEFTA) (http://www.privrednakomora.me/cefta). Takođe, potpisala je sporazume o slobodnoj trgovini sa EFTA  (http://www.privrednakomora.me/efta) – zajedničko tržište koje sačinjavaju Švajcarska, Norveška, Island i Lihtenštajn), Rusijom, Turskom, Ukrajinom, čija implementacija stvara povoljne uslove za formiranje pozitivnog ambijenta za strane investicije.

Primjena ovih sporazuma, koji podrazumijevaju obezbjeđivanje primjene nacionalnog tretmana i primjene carinskih stopa po principu najpovlašćenije nacije, implicira povećanje međusobne trgovinske razmjene i stvaranja pogodnog tla za strane investicije.

·         Sporazumi o ekonomskoj saradnji

Od obnove nezavisnosti 2006. godine, Crna Gora je potpisala 20 Sporazuma o ekonomskoj saradnji, čiji je glavni cilj uspostavljanje institucionalnog okvira za saradnju kroz jačanje i poboljšanje ekonomskih interesa. Sporazumi su potpisani sa: Rumunijom, Republikom Austrijom, Republikom Bugarskom, Narodnom Republikom Kinom, Republikom Mađarskom, Katarom, Republikom Srbijom, Republikom Turskom, Republikom Makedonijom, Republikom Slovenijom, Grčkom, Republikom Hrvatskom, Njemačkom, Španijom, Republikom Azerbejdžan, Ujedinjenim Arapskim Emiratima, Republikom Češkom, Republikom Slovačkom, Republikom Albanijom i Regijom Abruco – Republika Italija.

Sporazumima se definišu oblasti od obostranog interesa i posebna pažnja se daje: industriji, poljoprivredi, šumarstvu, vodoprivedi, energetskom sektoru, istraživanju i razvoju, građevinskoj industriji i infrastrukturi, saobraćaju i logistici, zaštiti životne sredine, turizmu, promociji investicija, saradnji u oblasti malih i srednjih preduzeća, kao i informacionim i komunikacionim tehnologijama i uslugama.

·         Sporazumi o uzajamnoj promociji i zaštiti investicija

Sporazumi o uzajamnoj promociji i zaštiti investicija teže ka kreiranju stabilnog okvira za investicije i boljoj upotrebi ekonomskih resursa. Njima se definišu uslovi investiranja između zemalja, a omogućavaju: slobodno prenošenje finansijskih sredstava, pravo na subrogaciju, kompenzaciju u slučaju eksproprijacije i rješavanje sporova između investitora i zemalja, uključujući i rješavanje sporova između samih zemalja.

Od obnove nezavisnosti, Crna Gora je potpisala 26 Sporazuma o uzajamnom podsticanju i zaštiti investicija, kojima se teži kreiranju stabilnog okvira za investicije i boljoj upotrebi ekonomskih resursa.

Sporazumi su potpisani sa sljedećim zemljama: Austrijom, Slovačkom, Republikom Srbijom, Republikom Češkom, Kraljevinom Danskom, Republikom Finskom, Katarom, Belgijsko-luksemburškom ekonomskom zajednicom, Republikom Makedonijom, Maltom, Francuskom, Grčkom, Holandijom, Izraelom, Kiprom, Rumunijom, Ukrajinom, Mađarskom, Njemačkom, Poljskom, Španijom, Republikom Turskom, Švajcarskom Konfederacijom, Republikom Azerbejdžanom, Moldavijom i Ujedinjenim Arapskim Emiratima.

·         Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju

Nakon okončane ratifikacije u svim državama članicama EU, Sporazum o stabilizaciji i pridruživanju (SSP) s Crnom Gorom je stupio na snagu 1. maja 2010. Proces potvrđivanja je trajao dvije godine i sedam mjeseci od dana potpisivanja, a u međuvremenu se primjenjivao Privremeni sporazum, koji se odnosio na trgovinu i s trgovinom povezana pitanja koja su u nadležnosti EK.

SSP je međunarodni ugovor između države potpisnice i Evropske unije koji uspostavlja pravni okvir za uzajamnu saradnju i postepeno približavanje evropskim standardima. Stupanje na snagu SSP-a označava ulazak u novu fazu integracije, koja sad i formalno obavezuje Crnu Goru na usklađivanje svog zakonodavstva s pravnim tekovinama EU, kao i na usklađivanje stavova i politika u svim oblastima saradnje.

Uredba o podsticanju direktnih investicija

Uredba o podsticanju direktnih investicija definiše finansijske podsticaje za nove investicije u Crnoj Gori i ima za cilj unapređenje poslovnog ambijenta države i povećanje konkurentnosti privrede. Pomenuti akt teži privlačenju novih investitora, povećanju zaposlenosti, naročito u manje razvijenim područjima Crne Gore, kao i uravnoteženju regionalnih razlika. Kroz obezbjeđivanje adekvatnih podsticaja direktno će se uticati na investicione odluke potencijalnih investitora koji razmatraju da se pozicioniraju na tržištu Crne Gore.

Investitori koji realizuju investicione projekte u Crnoj Gori mogu biti korisnici finansijskih podsticaja dodijeljenih od strane Vlade Crne Gore.

Sredstva za podsticanje investicija se dodjeljuju na osnovu javnog oglasa i to za investicione projekte čija je minimalna vrijednost ulaganja 500.000 € i kojima se obezbjeđuje otvaranje najmanje 20 novih radnih mjesta u roku od tri godine, od dana zaključivanja ugovora o korišćenju sredstava u Glavnom gradu i južnom regionu, dok je za sjeverni i centralni region (osim Glavnog grada) taj iznos 250.000 €, a neophodno je obezbjediti najmanje 10 novih radnih mjesta. Podsticaji za novo radno mjesto su od 3000€ do 10000€. Osim toga, za kapitalne investicije veće od 10 miliona € koji stvaraju najmanje 50 novih radnih mjesta, podsticaji se mogu dodijeliti u visini do 17% vrijednosti investicije. Uredba takođe predviđa mogućnost refundacije troškova za izgradnju infrastrukture neophodne za realizaciju investicionog projekta.

Prema Uredbi o podsticanju direktnih investicija, strani investitor može biti korisnik sredstava ako osnuje privredni subjekat u Crnoj Gori.

Faze procesa dodjele sredstava za podsticanje direktnih investicija:

Visina sredstava za podsticanje investicija koja mogu biti dodijeljena velikim privrednim društvima se utvrđuje do 50% opravdanih troškova za realizaciju investicionog projekta, odnosno do 60% opravdanih troškova za srednja privredna društva i do 70% za mala privredna društva.[1]

Za kapitalne investicije mogu se bez sprovođenja postupka bodovanja dodijeliti sredstva za podsticanje investicija u visini od 17% od ukupne vrijednosti investicionog projekta, a u skladu sa ovom uredbom.

Više informacija u vezi sa Uredbom o podsticaju direktnih investicija na linku http://www.srp.gov.me/naslovna/uredba_investicije/156942/Nova-Uredba-o-podsticanju-direktnih-investicija.html.

 

Program podsticaja razvoja biznisabiznis zone 

Vlada Crne Gore je, na sjednici od 29. decembra 2011. godine, usvojila ,,Program podsticaja razvoja biznisa”, kojim je planiran razvoj biznis zona. Biznis zona predstavlja jedinstven entitet na području lokalne samouprave, dijelom ili u potpunosti infrastrukturno opremljen, a koji potencijalnim investitorima pored zajedničkog prostora i infrastrukture pruža dodatne poreske i administrativne olakšice sa državnog i lokalnog nivoa. Osnovni cilj projekta je podsticanje ulaganja proizvodnih preduzeća na infrastrukturno opremljenom zemljištu, povećanje zaposlenosti u manje razvijenim lokalnim samoupravama, kao i aktiviranje kapitala domaćih i inostranih investitora koji bi prepoznali interes za sprovođenje i unapređenje ovog projekta, uz znatno niže troškove poslovanja u okviru zona.

Usvojena je Uredba o biznis zonama kojom su biznis zone klasifikovane na biznis zone od strateškog značaja koje osniva i kojima upravlja Vlada Crne Gore i biznis zone od lokalnog značaja koje osniva i kojima upravlja jedinica loklane samouprave. Takođe, predmetnim podzakonskim aktom definisan je model osnivanja, uspostavljanja i upravljanja biznis zonama, način ulaska u biznis zonu, djelatnosti koje se mogu obavljati u biznis zonama, način infrastrukturnog opremanja i olakšice sa državnog nivoa.

Investitorima će i u strateškim i u lokalnim zonama biti obezbjeđene olakšice na državnom i na lokalnom nivou. Na državnom nivou, poslodavci koji zaposle lica u biznis zonama, oslobođeni su doprinosa za obavezno osiguranje na zarade i poreza na dohodak fizičkih lica, dok se olakšice na lokalnom nivou odnose na sljedeće:

  • umanjenje komunalnih ili drugih naknada;
  • povoljnu cijenu zakupa/kupovine prostora u okviru biznis zone;
  • smanjenje ili oslobađanje plaćanja prireza poreza na dohodak fizičkih lica;
  • smanjenje stope poreza na nepokretnosti;
  • mogućnost definisanja povoljnog modela privatno-javnog partnerstva;
  • infrastrukturno opremanje na područjima gdje ne postoji.

Pored navedenih olakšica koje su omogućene isključivo u biznis zonama, investitori koji pozicioniraju poslovanje u okviru ovih lokacija mogu koristiti i druge olakšice sa državnog i loklanog nivoa, poput subvencija na osnovu Uredbe o podsticanju dirketnih investicija, kredite Investiciono razvojnog fonda i slične programe podrške, ali sve u skladu sa pravilima državne pomoći.

Do sada su u Crnoj Gori definisane biznis zone od lokalnog značaja u devet lokalnih samouprava, pa investitori imaju priliku da ulažu pod povoljnim uslovima u Beranama, Bijelom Polju, Kolašinu, Mojkovcu, Cetinju, Nikšiću, Podgorici, Ulcinju i Rožajama.

· Program podsticaja klastera u Crnoj Gori

Sveobuhvatan zakonski, strateški i institucionalni pristup razvoju malog i srednjeg preduzetništva pretpostavka su jačanja konkurentske sposobnost crnogorskih preduzeća i ravnomjernijeg regionalnog razvoja. Za jačanje konkurentske sposobnosti preduzetnika, mikro, malih i srednjih preduzeća, naročitu važnost ima njihovo udruživanje u klastere.

Jačanjem preduzetništva i podizanjem njihove konkurentnosti kroz udruživanje u klastere doprinosi se povećanju zaposlenosti, supstituciji uvoza, podsticanju domaće proizvodnje i izvoza, unapređenju poslovnog ambijenta, ravnomjernijem regionalnom razvoju, kao i boljem korišćenju prirodnih i proizvodnih kapaciteta.

Cilj Programa je finansijska podrška za preduzetnike, mikro, mala i srednja privredna društva u stopostotnom privatnom vlasništvu koji su dio klastera, kroz ulaganja u materijalnu, nematerijalnu imovinu i operativne troškove poslovanja, radi jačanja kapaciteta klastera i pozicioniranja na domaćem i inostranom tržištu. Finansijska podrška zasnovana je na principu refundacije tj. povraćaja dijela troškova.

Odobrena pomoć od strane Ministarstva ekonomije će pokrivati do 65% opravdanih troškova nabavne vrijednosti opreme bez poreza na dodatu vrijednost, za klastere koji djeluju na teritoriji manje razvijenih jedinica loklane samouprave, odnosno do 50% opravdanih troškova za klastere iz ostalih područja, a najviše do 10.000 € po jednom aplikantu. Preostalih 35%, odnosno 50% troškova nabavke opreme pokriva aplikant, iz sopstvenih izvora. U skladu sa principom refundacije, preduzeće finansira 100% svih troškova nabavke opreme za koju konkuriše, a onda mu se nakon podnošenja dokumentacije, koja dokazuje utrošak sredstava nabavke opreme, odobrava finansijska pomoć.

Strateški prioritetne djelatnosti koje su predmet sufinansiranja obuhvataju:

  • Poljoprivrednu proizvodnju i preradu
  • Drvopreradu
  • Ostale proizvodne djelatnosti (osim proizvodnih djelatnosti koje nijesu obuhvaćene ovim programom).

Investiciono razvojni fond Crne Gore realizuje ovaj Program direktnim kreditiranjem korisnika kredita (http://www.irfcg.me/me/2015-01-13-12-25-17/program-podrske-klasterima). Krediti koji se odobravaju po ovoj kreditnoj liniji, a finansiraju se iz sredstava Evropske Investicione Banke (EIB-a), odobravaju se po kamatnoj stopi za 0,50 % nižoj u odnosu na kamatu definisanu u daljem tekstu.

Kreditini uslovi:

  • Maksimalni iznos do 500.000,00 € (Odbor Direktora IRF može u posebnim slučajevima odobriti veći iznos kredita od nevedenog maksimuma u skladu sa posebno definisanim kriterijumima);
  • Minimalni iznos 10.000,00 €;
  • Kamata 4,00% na godišnjem nivou uz proporcionalan sistem obračuna kamata;
  • Rok otplate do 8 godina (uključujući grace period);
  • Grace period do 2 godine.

Posebni uslovi kreditiranja:

  • Za projekte koji se realizuju u opštinama na sjeveru Crne Gore kamatna stopa iznosi 3,50% na godišnjem nivou uz proporcionalan sistem obračuna kamate.

 

· Program povećanja regionalne i lokalne konkurentnosti kroz usaglašavanje sa zahtjevima međunarodnih standarda poslovanja za period 2014.-2016. godine

Cilj ovog Programa je da obezbijedi podršku preduzetnicima, malim i srednjim privrednim društvima (MSP), naročito iz manje razvijenih opština i Sjevernog regiona, da u što većoj mjeri povećaju svoju konkurentnost, prvenstveno kroz usaglašavanje sa zahtjevima međunarodnih standarda koji se odnose na proizvode, sisteme menadžmenta, osoblje, ispitivanje, kontrolisanje i sertifikaciju i podršku za dobijanje akreditacije za ocjenjivanje usaglašenosti.

Program se u periodu 2014-2016. godine, u okviru prve komponente, odnosi na refundaciju do 70% opravdanih troškova akreditacije onih privrednih društava koja su akreditovana za tijela za ocjenu usaglašenosti i to za seriju standarda MEST EN ISO/IEC 17000 (17025, 17020, 17021, 17065, 17024) – akreditacija metroloških i testing laboratorija, sertifikacionih tijela, kontrolnih kuća i sl. Troškovi aktivnosti akreditacije za tijela za ocjenu usaglašenosti su predmet refundacije jedino ukoliko je privredno društvo dobilo akreditaciju od Akreditacionog tijela Crne Gore.

Druga komponenta ovog Programa za period 2014-2016. godine se odnosi na refundaciju do 70% opravdanih troškova za implementaciju/uvođenje sljedećih standarda na dobrovoljnoj osnovi (sa sertifikacijom i resertifikacijom): a) serija MEST EN ISO 9001 b) standard MEST ISO 14001  c) serija MEST OHSAS 18000 d) uputstvo HALAL e) standard MEST EN 22000. U okviru druge komponente Programa, podržava se refundacija troškova za uvođenje ili implementaciju standarda, koja podrazumijeva: angažovanje konsultanta; ocjenjivanje postojećeg stanja – veza među procesima i/ili za HACCP i MEST ISO 22000 analiza rizika sa kritičnim tačkama; izradu dokumentacije.

Organizaciono-operativnim dijelom u vezi sa navedenim programom upravlja Ministarstvo ekonomije.

U vezi sa svim navedenim programima, privredna društva mogu koristiti sve pomenute modele podsticanja, ukoliko su za to ispunjeni definisani uslovi.

 

Industrijska politika Crne Gore do 2020. godine

Ministarstvo ekonomije je u cilju unaprijeđenja inovativnosti u malim i srednjim preduzećima u prerađivačkoj industriji i modernizacije industrije, u prethodnom periodu, pripremilo dva programa državne pomoći, čija je realizacija u toku.

 

·  Program za unaprjeđenje inovativnosti u malim i srednjim preduzećima za 2016. godinu

Kako bi se unaprijedili inovativni potencijali u malim i srednjim preduzećima i ojačala saradnja sa inovativnim organizacijama (naučnoistraživačkim ustanovama, naučno-tehnološkim parkom, centrom izvrsnosti, inovaciono-preduzetničkim centrom, poslovnim inkubatorima, konsultantskim firmama) u cilju unaprjeđenja istraživanja i razvoja i pretvaranja rezultata u razvoj novih proizvoda, procesa, modela organizacije, marketinških poboljšanja, realizuje se  „Program za unaprjeđenje inovativnosti u malim i srednjim preduzećima za 2016. godinu“. Implementacija ovog projekta finansijske podrške u vidu grantova za razvoj konkurentnih i inovativnih MSP, doprinijeće povećanju efikasnosti preduzeća iz oblasti prerađivačke industrije kroz unaprjeđenje proizvoda, poslovnih procesa, metoda, tehnika i strategija, promjena navika u poslovanju, kao i inovacionih kvalifikacija i potencijala zaposlenih,  povećanju  tržišnog učešća i u krajnjem povećanju prodaje i prihoda preduzeća.

Shodno uslovima iz Programa, preduzeće je u obavezi da finansira troškove eksternog konsultanta za realizaciju inovativne aktivnosti u visini od 100%, i nakon završetka aktivnosti traži povraćaj u visini od maksimalno 50% opravdanih troškova, odnosno 2,500€ bez PDV. Preostalih 50% troškova treba da bude pokriveno iz sopstvenih izvora preduzeća koje se prijavljuje za podršku.

 

·  Pilot projekat Program podrške za modernizaciju industrije

Imajući u vidu da uz postojeću strukturu i vrstu opreme u preduzećima, uvažavajući stanje i dinamiku na tržištu, nije moguće obezbijediti dugoročan rast proizvodnje, Vlada Crne Gore je na sjednici od 17.juna 2016. godine, donijela Pilot program podrške za modernizaciju industrije. Cilj pilot projekta je jačanje konkurentnosti privrednih subjekata, unaprjeđenje poslovanja, produktivnosti i profitabilnosti kroz investicije u opremu.

Program obuhvata sufinansiranje opravdanih troškova nabavke opreme do 20% za mala, odnosno do 10% za srednja privredna društva, bez PDV-a, u smislu pravila dodjele državne pomoći. Preostala potrebna sredstava obezbjeđuju se kroz kreditni aranžman sa Investiciono-razvojnim fondom Crne Gore (IRF). Sredstva opredijeljena Programom namijenjena su za sufinansiranje dijela troškova nabavke opreme u smislu nabavke nove/polovne proizvodne opreme/mašina, kao i novih djelova i specijalizovanih alata koji će se iskoristiti kako bi se stavile u pogon neiskorišćene mašine.

Unaprjeđenjem na planu tehničke opremljenosti kroz usvajanje novih tehnologija omogućiće se osavremenjavanje proizvodnih procesa, efikasna upotreba raspoloživih resursa, razvoj novih proizvoda i usluga, kao i otvaranje novih radnih mjesta.

[1] Malo privredno društvo je privredno društvo koje ima manje od 50 zaposlenih i godišnji promet ili ukupan godišnji bilans stanja koji ne prelazi 10 mil €;

Srednje privredno društvo je privredno društvo koje ima od 50 do 250 zaposlenih i godišnji promet koji ne prelazi 50 mil € ili ukupni godišnji bilans stanja koji ne prelazi 43 mil €.

Veliko privredno društvo je privredno društvo koje ima preko 250 zaposlenih i ukupan godišnji bilans stanja preko 43 mil €.

Trenutno je u Crnoj Gori u toku realizacija višemilionskih projekata:

Autoput Bar Boljare – Prioritetna dionica autoputa Bar-Boljare, Smokovac-Uvač-Mateševo, duga je 41km. Realizacija ove dionice, u ugovorenom roku od 48 mjeseci (projekat je započet u maju 2015. godine) podrazumijeva obavezu Izvođača radova da izradi Glavni projekat, izgradi predmetnu dionicu, nabavi i ugradi potrebnu opremu i instalacije. Projektovanje i izgradnja prve dionice autoputa će koštati 809,6 mil €. Od tog iznosa, 85% t.j. 688,16 mil € će obezbijediti Exim banka kroz kredit, a 15% t.j. 121,44 mil € je učešće države Crne Gore.

Jadransko jonski autoput – Projekat Primorska varijanta Jadransko-jonskog autoputa – brza saobraćajnica duž crnogorskog primorja ima za cilj unaprjeđenje povezanosti unutar regiona, i regiona sa EU. Ovo je strateški projekat za region jugoistočne Evrope i Balkana. Njegov završetak obezbijediće koridor visokog kapaciteta i kvaliteta koji spaja srednju Evropu i sjevernu Italiju sa jonskim poluostrvom preko Slovenije, Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Crne Gore, Albanije i Grčke.

Takođe, izgradnja brze saobraćajnice omogućava uključivanje Crne Gore u mrežu puteva visokog ranga sa mogućnošću povezivanja svih transverzalnih, magistralnih, regionalnih i postojećih puteva u Crnoj Gori u moderan putni saobraćaj. Brza saobraćajnica duž crnogorskog primorja prolazi njegovim zaleđem. Početak trase je uz granicu sa Republikom Hrvatskom, u reonu Herceg-Novog, i dalje se proteže trasom: Herceg Novi – prelaz preko Bokokotorskog zaliva – Tivat – Budva – Bar – Ulcinj – Sukobin (granica sa Republikom Albanijom), ukupne dužine oko 110 km.

Procijenjena vrijednost projekta iznosi 950 miliona €, od čega je oko 44 miliona € potrebno izdvojiti za pripremu projektne dokumentacije.

Izgradnja podmorskog kabla Crna Gora – Italija – Projekat predviđa izgradnju novog elektro-energetskog sistema interkonekcije između Crne Gore i Italije, kapaciteta 1.000MW – podmorski kabl i izgradnju mrežne infrastrukture. Riječ je o projektu koji Crnogorski elektroprenosni sistem (CGES) i Vlada Crne Gore realizuju kroz strateško partnerstvo sa italijanskim operatorom prenosne mreže Ternom.

Vrijednost projekta je cca 900 mil.€. Ovaj projekat je značajan sa aspekta infrastrukturnog povezivanja zemalja Zapadnog Balkana sa Evropskom unijom i stvaranja uslova za brži razvoj regiona u cjelini, a što je u skladu sa direktivama EU. Sa italijanske strane je položeno oko 140km kabla, dok je svečano polaganje kabla sa crnogorske strane priređeno 4. oktobra 2016. godine. Očekuje se da će kabl biti u funkciji krajem 2018. ili početkom 2019. godine.

II blok termo elektrane PjevljaUgovor o izgradnji II bloka TE Pljevlja potpisan je 29. septembra 2016. godine između EPCG (Elektroprivreda Crne Gore) i Kompanije Škoda Praha iz Češke Republike. Vrijednost ugovora je 324,5 mil €. Ova investicija je od velikog značaja za Crnu Goru, jer je u pitanju prvi veliki energetski objekat koji će se graditi poslije 35 godina. Projektom je predviđena i toplotna stanica za obezbjeđenje energije za daljinsko grijanje Pljevalja. Novi blok će odgovarati najzahtjevnijim uslovima savremene tehnologije, dobroj praksi evropskih zemalja i zaštiti okoline prema direktivama Evropske unije.

TAP – IAP, jonsko –jadranski gasovod – Strategijom razvoja energetike Crne Gore do 2030. godine, Jadransko Jonski gasovod (Ionian Adriatic Pipeline – IAP), koji planira da poveže Fieru (Albanija) sa Splitom (Hrvatska), prolazeći kroz teritoriju Crne Gore, sa ukupnom dužinom od 530 km od čega u Crnoj Gori 94 km, prepoznat je kao vodeća opcija za gasifikaciju Crne Gore, kao i mogućnost za plasman sopstvenog gasa usled izgradnje gasne infrastrukture i  približavanja značajnom tržištu gasa.

IAP-a predstavlja nastavak TAP-a i TANAP-a, projekata koji omogućavaju napajanje gasom zemalja EU iz nalazišta prirodnog gasa u Azerbejdžanu i omogućava diverzifikaciju u odnosu na napajanje gasom sa područja Rusije. Osim toga, ovaj projekat ima poseban značaj, jer omogućava stabilnost snabdijevanja EU prirodnim gasom.

U prethodnom periodu izrađena je Studija izvodljivosti IAP-a, finansirana od strane Evropske Komisije i EBRD. Studija izvodljivosti sadrži i Stratešku procjenu uticaja Projekta na životnu sredini i društvo, kao i Predlog biznis modela za realizaciju Projekta.

Kako bi Crna Gora imala kompletnu informaciju o tome šta može očekivati od ove vrste industrije koja do sada nije postojala, Ministarstvo ekonomije je iz sredstava Zapadnobalkanskog investicionog okvira dobilo grant u iznosu od 550.000€ za izradu Master plana gasifikacije Crne Gore. Master plan će pratiti i strateška procjena uticaja na životnu sredinu (za čiju izradu su dobijena dodatna sredstva granta u iznosu od 150.000€), a čija izrada je u toku. Iz sredstava ZIO fonda odobren je grant u iznosu od 2,5 miliona € za izradu Idejnog projekta IAP-a za Crnu Goru i Albaniju.

Vjetroelektrane – Država Crna Gora je 05.07.2010. godine zaključila Ugovor o zakupu zemljišta i izgradnji vjetroelektrane na lokalitetu Možura sa konzorcijumom „Fersa & Čelebić“, kojim je predviđena izgradnja vjetroelektrane instalisane snage od 46 MW.

Predmetni Ugovor je izmjenjen zaključenjem Aneksa 1 Ugovora kojim je investitor osnovao posebno zavisno lice, odnosno privredno društvo „Možura Wind Park“ doo, na koje su prenešena sva prava i obaveze iz Ugovora.

Nakon obezbjeđenja svih neophodnih dokumenata Ministarstvo održivog razvoja i turizma je 15.12.2014. godine izdalo građevinsku dozvolu za izgradnju vjetroelektrane na lokalitetu Možura. 27.10.2015. zaključen je i Ugovor o prenosu prava i obaveza iz ugovora o zakupu na kompaniju „Enemalta plc“, koja je postala novi zakupac ovog Ugovora.

Shodno utvrđenoj dinamici Ugovorom o zakupu za izgradnju VE na lokalitetu Možura, rok za završetak iste je kraj 2017. godine.

Ugovor o zakupu zemljišta i izgradnji vjetroelektrane na lokalitetu Krnovo (Ugovor) Država Crna Gora je zaključila dana 05.08.2010. godine sa konzorcijumom „MHI-IVICOM Consulting GmbH“. Ovim Ugovorom državno zemljište je dato u zakup na period od 20 godina, sa mogućnošću produženja do maksimalno 5 godina za potrebe izgradnje vjetroelektrane instalisane snage od 72 MW. Zaključenjem Aneksa br. 1 Ugovora, dana 26.10.2012.godine izvršena je promjena Lidera konzorcijuma, pa je umjesto „MHI“, Konzorcijumu pristupio „Akuo Energy SAS“.

07.05.2015. započete su aktivnosti na izgradnji vjetroelektrane na lokalitetu Krnovo.

Male hidroelektrane – Na osnovu do sada sprovedenih tenderskih procedura zaključen je 21 ugovor o koncesiji kojima je predviđena izgradnja 37 mHE na teritoriji Crne Gore. Shodno sprovedenim aktivnostima pojedinih koncesionara na osnovu zaključenih ugovora završena je izgradnja 8 mHE i u skladu sa tim iste su počele da obavljaju svoju koncesionu djelatnost, tj. da proizvode električnu energiju.

Porto Montenegro (http://www.portomontenegro.com/) – projekat koji podrazumjeva izgradnju naselja oko marine i matične luke za jahte i mega – jahte sa hotelom sa 5*, 850 vezova u marini, luksuznim vilama, heliodromom, muzejem itd. Procenjena vrijednost dosadašnjih investicija iznosi cca 450 mil €.

Luštica bay (http://www.lusticabay.com/) – projekat koji podrazumjeva izgradnju mixed-use resorta sa 8 hotela, golf terena, rezidencijalnih jedinica i 2 marine. Završena je izgradnja 10 apartmanskih zgrada sa 72 apartmana. U toku su radovi na marini čija se vrijednost procenjuje na cca 44 mil €. Uskoro počinje izgradnja prvog hotela na poluostrvu Luštica.

Portonovi  (http://www.portonovi.com/) – podrazumjeva izgradnju luksuznog hotela čiji će operater biti One&Only, turističkog naselja sa 500 smještajnih jedinica i vila, marine sa 250 vezova itd. Procijenjena vrijednost investicije iznosi cca 600 mil €. U toku je izvođenje građevinskih radova u zoni mješovite namjene – objekti mješovite namjene Faza I.

Pored navedenih, u toku su pripremne aktivnosti na nekoliko višemilionskih projekata, kao i tenderi za više turističkih lokaliteta spremnih za valorizaciju kao što su: Ecolodge Vranjina, Kolašin 1600, Donja Arza, Mediteran Žabljak(http://www.savjetzaprivatizaciju.me/valorizacija-turistickih-lokaliteta/)